Sapma ve Suç

15.12.2020
801

Toplumsal kurallar uygun davranışları tanımlar. Bazı davranışlar doğru kabul edilip onaylanır, bazı davranışlar yanlış kabul edilip yasaklanır. Kuralları ihlal eden kişileri Howard S. Becker’ın Hariciler adlı eserinde ‘Harici’ olarak adlandırmıştır. Becker’e göre Harici, grup kurallarından sapan kişidir. Toplumsal gruplar, ihlal edildiğinde sapkınlık olarak tanımlanan kurallar koyarak sapkınlığı yaratmaktadır.

Sapma sosyolojik manada normları ihlal eden davranışlara denir. Normlar ise çeşitlidir. Bunlar gelenek, görenek, örf, adet ve bazen de hukuktur. Sapmanın sebep olduğu bazı yaptırımlar vardır. Eğer örf, adet, gelenek ve görenekleri ihlal ediyorsanız bu yaptırımlar ayıplama ve kınama olabilir. Eğer yazılı hukuksal normlara uymuyorsanız karşınıza ceza gibi yaptırımlar çıkar. Bu bazen mahkûm edilme bazen de para cezası olabilir. Sosyologlar sapma davranışını anlamak için toplumsal normlara ve bu normları ihlal eden sapma biçimine bakarlar. Yani bir sapmayı açıklayabilmek için toplumda nasıl normlar var ve bu normlar nasıl ihlal ediliyor sorusunun cevabını bulmaya çalışırlar.

Suç davranışı yazılı hukuksal normların ihlaliyle oluşmaktadır. Her suç bir sapmadır ama her sapma suç olmayabilir. Bu yüzden sapma suça göre daha kapsamlı bir kavramdır.

Sapma ve suç topumdan topluma farklılıkta gösterebilir. Bir toplumda münasip olan davranışlar, başka bir toplumda ayıp karşılanabilir. Dolayısıyla gayet masum bir şekilde kendi toplumunda normal olan bir davranışı sergileyen kişi, bir anda başka kültürden gelenleri şok ettiğini fark edebilir.

Ayrıca toplumsal sapma, niteliği ve sonuçları bakımından olumlu ve olumsuz sapma olarak ikiye ayrılır. Olumlu sapma; adil bir bölüşümün olmadığı bir toplumda dengeli bir gelir dağılımını gerçekleştirmeye yönelik, izinsiz gösteri yapmak gibi, norm dışı davranışları ifade eder. Buna karşılık olumsuz sapma; rüşvet, hırsızlık ve istismar gibi norm dışı davranışları içerir. Toplumsal sapma ister olumlu isterse de olumsuz olsun toplumun onayladığı bir durum değildir. Toplumsal sapma toplumsal değişime de işaret eden bir durumdur. Bu açıdan sapmayı bütünüyle olumsuz yani suç ve sapkınlık olarak görmek bir hata olur. Emile Durkheim’a göre suç sosyal bir olgudur ve toplumdan tamamen kaldırmak mümkün değildir. Kaldırılması da toplumun yararına bir şey değildir. Bir toplumda hiç sapma olmazsa o toplumda hiç değişme de olmaz. Sosyoloji açısından suç doğal, zorunlu ve gereklidir. Belli oranda suçun varlığı toplumlar için yararlı olduğu iddia edilir ama bu suçun çok fazla olması gerektiği anlamına gelmez. Suçu belli seviyede tutmak için araştırmalar yapılır. Suç azaltılabilir, fakat hiçbir zaman ortadan kaldırılamaz. Suçu önlemek için kullanılan aşırı önlemler ve uygulamalar yeni tür suçları yaratabilir.

Sapma ve suç sosyolojisinde, araştırmacıların insanların normları ihlal ettiklerini ve toplumun bu tür fiillere nasıl tepki gösterdiğini incelediği dört temel teorik perspektif vardır.

Bunları kısaca ele alacak olursak;

1)      Klasik Gerilim Teorisi

Amerikalı sosyolog K. Merton tarafından geliştirilmiştir. Bu teoriye göre sapkın davranışların tümü, toplumun kültürel olarak değer verilen hedeflere ulaşması için gerekli araçları sağlamadığı durumlarda bireyin yaşayabileceği gerginliğin sonucudur. Merton, toplum insanları bu şekilde başarısızlığa uğrattığında, insanların bu hedefleri gerçekleştirmek için (Örneğin ekonomik başarı gibi) sapkın ya da cezai eylemler başlattığını ileri sürer.

2)        Yapısal İşlevselci Yaklaşım

Bazı sosyologlar da sapma ve suç çalışmasına Yapısal İşlevselci Bakış açısıyla yaklaşırlar. Sapkınlığın, toplumsal düzenin sağlandığı ve muhafaza edildiği sürecin gerekli bir parçası olduğunu savunurlar. Bu açıdan sapkın davranış, değerleri ve dolayısıyla toplumsal düzeni güçlendiren, üzerinde anlaşılmaya varılan kuralların, normların ve tabuların çoğunun hatırlatılmasına hizmet eder.

3)       Çatışma Teorisi

Çatışma teorisi aynı zamanda sapma ve sosyolojik suç incelemesinin teorik temeli olarak kullanılır. Bu yaklaşım, toplumdaki sosyal, politik, ekonomik ve maddi çatışmaların bir sonucu olarak sapkın davranış ve suçları kapsar. Bu teori ekonomik eşitsizliğin olduğu bir toplumda hayatta kalabilmek için neden bazı kişilerin ticari suçlara başvurduklarını açıklamak için kullanılır.

4)        Etiketleme Teorisi

Son olarak etiketlenme teorisi sapma ve suç çalışanları için önemli bir çerçeve oluşturmaktadır. Bu düşünce okulunu takip eden sosyologlar, insanların ne yaptıklarından ziyade diğer insanların onların davranışlarına atfettikleri anlamları araştırırlar.

ELİF SAYGAZ

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji

Sonbahar / 2018

REKLAM ALANI
YAZAR BİLGİSİ
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.